Monday, 7 November 2011

Kaedah Pengajaran Dalam Islam





Perlu saya jelaskan di sini bahawa kesemua kaedah yang saya kemukakan sebelum ini adalah kaedah yang biasa dan mudah untuk digunakan oleh guru-guru sekolah (khususnya pelajar KPLI di IPG). Ini tidak bermakna saya menolak atau menidakkan kaedah-kaedah lain yang dikemukakan oleh cendekiawan Islam berpandukan kaedah Rasulullah s.a.w serta para sahabat, ulamak pendidikan seperti Ibn Khaldun, al Farabi, al Ghazali serta imam-imam mazhab. 


Saya perturunkan di sini, beberapa kaedah lain yang boleh difikirkan. 


Rasulullah SAW

....menggunakan pelbagai kaedah dan strategi pengajaran dalam menyampaikan ilmu dunia dan akhirat kepada pengikut-pengikut Baginda meliputi aspek kognitif, afektif dan psikomotor. Antara kaedah yang Baginda gunakan ialah:

  • Kuliah
  • Khutbah
  • Dialog
  • Soal jawab
  • Hafazan
  • Mujadallah
  • Gambaran
  • Amali
  • Demonstrasi
  • Halaqah dan banyak lagi....

Ibn Khaldun

Beliau menggunakan kaedah pengajaran mengikut peringkat-peringkat pengajian iaitu bermula daripada peringkat rendah kepada peringkat tinggi. Antara kaedah-kaedah yang digunakan ialah:

  • Qiraah (bacaan)
  • Hafz (hafazan)
  • Kitabah (tulisan)
  • Imla’i (menyalin)
  • Istiwbat (ambilan)
  • Tardid (ulang sebut)
  • Munazarah (pemerhatian)
  • Tikrar (pengulangan)
  • Sama’ (mendengar)
  • Ijtima’al-watan (pergaulan dengan penduduk setempat)
  • Mulakhasah (deduktif)
  • Tamhid (induktif)
  • Juz’i (menjelaskan secara satu persatu)
  • Kulli (menyeluruh)
  • Bati (beransur-ansur)
  • Daqiqah (mendalam)
  • Umuniyyah (umum)
  • Hayah (penghayatan)
  • Muttakamul (kesepadanan)
  • Syumul (menyeluruh / holistik)
  • Talkhis (peringkasan)
  • Rihlah (lawatan)
  • Takhdis (huraian)
  • ’amali (praktikal)

Al Qabisi

  • Kuliah dan syarahan bagi mata pelajaran akhlak
  • Hafz (hafazan) hendaklah diikuti dengan amali (aml)
  • Kaedah fard (individu) bagi murid yang lemah
  • Jama’iyyah (berkumpulan)
  • Tardid (meniru / imitate)
  • Qudwah (tauladan)
  • Tamsil (contoh dan misalan / tunjuk ajar) - bersamaan dengan kaedah demonstrasi
  • ’amliyah (amali)

Al Farabi, Ibn Sinna dan Ibn Tufail

  • Huraian
  • Perbandingan
  • Perkaitan 
  • Kesimpulan
  • Generalisasi
  • Implikasi
  • Ikhtisar
  • Penyelesaian masalah - dikenali sekarang sebagai problem solving
  • Inkuiri

Al Ghazali dan Sufyan Al ’Uyainah

  • Munaqasah (perbincangan)
  • Al-adwan (main peranan) - dikenali sebagai roleplay

Imam Shafi’i dan Imam Malik

  • Imla’i (menyalin)
  • Istima’ (mendengar)
  • Nazar wa istima’ (pandang dan dengar) - kini dikenali sebagai penggunaan bahan audio visual
  • Kalam (dialog)
  • Qira’ah (bacaan)
  • Kitabah (tulisan)

Lain-lain kaedah pengajaran yang sering digunakan oleh cendekiawan Islam lain adalah seperti berikut:

  • Taqlid duna nazar wa fikr – meniru
  • ’adan al-akhlas bi al dars - peneguhan
  • Burhan wa wadihah – penerangan dan penjelasan
  • Kulliyyat – penerangan
  • Tamhis al-ra’yie – percambahan idea
  • Tikrar ma’a talwin – latih tubi
  • Tajribal al-sakhsiah – pengalaman
  • ’Ibrah – penceritaan
  • Taqdim al-targhib ’ala al-tarhib – mengutamakan kegembiraan daripada ancaman
  • Uswah hasanah – teladan yang baik, mengambil iktibar, tinjauan, muhasabah

2 comments:

  1. TAHNIAH UST & EN AKHIAR KERANA BERJAYA MENERBITKAN 3 BUAH BUKU GENRE PENDIDIKAN...

    ReplyDelete